در بیماری شقاق (ترک یا زخم مقعد)، عضله دهانه مقعد دچار گرفتگی و اسپاسم شدید می‌شود و مانند مشتی گره‌کرده، اجازه خون‌رسانی و جوش خوردن زخم را نمی‌دهد. در جراحی سنتی، پزشک این عضله را با تیغ جراحی می‌بُرد تا شل شود؛ کاری که خطر آسیب دائمی و بی‌اختیاری گاز و مدفوع را به همراه دارد. اما در درمان نوین با لیزر، بدون بریدن عضله و فقط با گرمای دقیق نور، این گرفتگی آزاد شده و زخم بسته می‌شود.
بسیاری از مبتلایان به دلیل درد خنجری و سوزش غیرقابل تحمل، از رفتن به دستشویی وحشت دارند و از طرف دیگر، به خاطر ترس از دست دادن کنترل گاز و مدفوع، درمان را ماه‌ها عقب می‌اندازند. این تاخیر فقط زخم را عمیق‌تر کرده و باعث ایجاد گوشت اضافه دردناک در لبه مقعد می‌شود.
مقایسه عمل سنتی با تیغ در برابر لیزر
| سوالات مهم شما | جراحی سنتی با تیغ (روش قدیمی) | درمان با لیزر نوین (روش سرپایی) |
|---|---|---|
| آیا بیهوشی و بستری دارد؟ | بله؛ بیهوشی کامل یا بی‌حسی نخاعی با ۱ تا ۲ شب بستری | خیر؛ بی‌حسی موضعی و بدون نیاز به بستری (ترخیص ۳۰ دقیقه‌ای) |
| آیا باعث بی‌اختیاری گاز یا مدفوع می‌شود؟ | بین ۸ تا ۳۰ درصد احتمال نشت گاز یا مدفوع وجود دارد | تقریباً صفر؛ عضله بریده نمی‌شود و کنترل کامل حفظ می‌شود |
| درد اولین دفع مدفوع چقدر است؟ | شدید تا بسیار شدید؛ نیازمند مسکن‌های قوی و آمپول | خفیف و قابل تحمل؛ مثل یک سوزش ساده با مسکن معمولی |
| چند روز باید در خانه استراحت کنم؟ | حداقل ۲ تا ۴ هفته استراحت در منزل | ۱ تا ۲ روز؛ بلافاصله به زندگی عادی برمی‌گردید |
| آیا پانسمان داخلی و خونریزی دارد؟ | خونریزی زیاد و درد هنگام کشیدن پانسمان (تامپون) | بدون خونریزی و بدون نیاز به تامپون داخلی |
| احتمال برگشت بیماری چقدر است؟ | حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد | زیر ۲ درصد (در صورت پیشگیری از یبوست) |
در جراحی شقاق دقیقاً چه اتفاقی می‌افتد؟
برای اینکه زخم شقاق خوب شود، باید فشار و تنگی بیش از حد دهانه مقعد برداشته شود. تا زمانی که عضله مقعد منقبض و سفت باشد، خون کافی به بافت زخم نمی‌رسد و زخم همیشه تازه می‌ماند. جراحی با این هدف انجام می‌شود که این گرفتگی عضلانی را برطرف کند.
اما تفاوت اصلی در این است: آیا این عضله باید با چاقو بریده شود یا با نور لیزر آزاد شود؟ تفاوت این دو ابزار، سرنوشت کنترل دفع و میزان درد شما را رقم می‌زند.
جراحی سنتی شقاق با تیغ و خطرات آن
در روش سنتی که در بیمارستان و زیر بیهوشی عمومی یا بی‌حسی از کمر انجام می‌شود، جراح با تیغ بخشی از عضله حلقوی مقعد را قطع می‌کند تا خروجی بازتر شود.
این روش با وجود سابقه طولانی، خطرات و مشکلات قابل توجهی دارد:
- خطر بی‌اختیاری مدفوع و گاز روده (بزرگ‌ترین ترس بیمار): از آنجا که عضله با چاقوی دستی بریده می‌شود، دقت کار میلی‌متری نیست. اگر برش کمی بیشتر از حد لازم باشد، بین ۸ تا ۳۰ درصد بیماران ممکن است دچار نشت غیرارادی گاز یا مدفوع شل و آبکی شوند که درمان مجدد آن بسیار دشوار است.
- درد طاقت‌فرسا هنگام دستشویی رفتن: در این عمل، یک زخم باز یا بخیه‌های عمیق در ناحیه حساس مقعد ایجاد می‌شود. دفع مدفوع تا ۲ الی ۳ هفته اول بسیار دردناک خواهد بود و بیمار حس می‌کند شیشه خورده از بدنش رد می‌شود.
- پانسمان دردناک (تامپون مقعدی): بریدن رگ‌ها با تیغ خونریزی دارد و جراح مجبور است گاز استریل فشرده داخل مقعد قرار دهد که کشیدن و تعویض آن بسیار زجرآور است.
- استراحت طولانی و از کار افتادن: ترمیم بریدگی ناشی از تیغ، حداقل به ۲ تا ۴ هفته خوابیدن در منزل و مراقبت مداوم نیاز دارد.
درمان شقاق با لیزر؛ روش سرپایی بدون بیهوشی و بدون تیغ
در این روش پیشرفته، بیمار روی تخت کلینیک دراز می‌کشد و موضع تنها با داروی بی‌حسی موضعی (شبیه به بی‌حسی دندانپزشکی) کاملاً بی‌حس می‌شود. جراح با یک پرتو باریک فیبر نوری، لبه‌های سفت و آسیب‌دیده زخم را تمیز کرده و گرفتگی عضله را بدون بریدن فیزیکی شل می‌کند. این کار در کمتر از ۳۰ دقیقه تمام می‌شود.
چرا لیزر برای بیمار بسیار راحت‌تر است؟
- بدون خطر بی‌اختیاری: چون عضلات کنترل‌کننده مقعد با تیغ بریده نمی‌شوند و سالم می‌مانند، خطر بی‌اختیاری گاز و مدفوع تقریباً صفر است.
- بدون درد و خونریزی: نور لیزر حین کار، سر رگ‌های ریز و عصب‌های باز را فوری می‌سوزاند و می‌بندد؛ بنابراین بعد از پریدن بی‌حسی، درد بسیار خفیفی دارید و خونریزی نخواهید داشت.
- ترخیص فوری و بدون نیاز به بستری: نیازی به بیهوشی، اتاق عمل و خوابیدن در بیمارستان نیست. بلافاصله بعد از عمل می‌توانید با پای خودتان به خانه برگردید.
- ضدعفونی خودکار موضع: حرارت لیزر میکروب‌های اطراف مقعد را می‌کشد و مانع از عفونت، ورم و چرک کردن می‌شود.
ظاهر زخم بعد از عمل لیزر چگونه است؟
خیلی از بیماران نگران هستند که بعد از عمل، شکل مقعدشان تغییر کند یا گود شود. اما حقیقت این است که بعد از لیزر، تنها یک شیار بسیار ریز و سطحی (به اندازه چند میلی‌متر) باقی می‌ماند که به هیچ وجه جای بخیه یا گوشت اضافه ندارد:
- روزهای اول تا سوم: جای زخم کمی قرمز و متورم است و ممکن است ترشح آبکی صورتی‌رنگ یا زردابه‌ای ملایم ببینید که کاملاً طبیعی است و علامت بهبودی زخم است، نه خونریزی.
- پایان هفته اول: التهاب کم می‌شود و سوزش موقع اجابت مزاج جای خود را به یک حس کشیدگی بسیار خفیف می‌دهد.
- هفته دوم تا چهارم: پوست تازه جای ترک را کاملاً می‌پوشاند، هیچ اثری از زخم قدیمی نمی‌ماند و دفع به حالت کاملاً طبیعی و راحت بازمی‌گردد.
۴ مراقبت ساده برای اینکه شقاق هرگز بازنگردد
برای اینکه هم دوره نقاهت راحت‌تری داشته باشید و هم از برگشت مجدد زخم جلوگیری کنید، این چند نکته ساده را رعایت کنید:
- نشستن در آب گرم (حمام سیتز): یک تشت آب ولرم آماده کنید و روزی ۲ تا ۳ بار (به خصوص بعد از دستشویی) ۱۵ دقیقه در آن بنشینید. آب گرم عضلات مقعد را آرام کرده و درد را فوری تسکین می‌دهد. (نیازی به ریختن بتادین در آب نیست).
- پیشگیری از یبوست با آب و فیبر: روزی ۸ تا ۱۰ لیوان آب بنوشید و حتماً در کنار وعده‌های غذایی سبزی خوردن، کاهو و روغن زیتون میل کنید تا مدفوع همیشه نرم باشد.
- به خودتان فشار نیاورید: هرگز موقع دفع زور نزنید و بیشتر از ۳ تا ۵ دقیقه در توالت ننشینید. استفاده از یک چهارپایه کوچک زیر پا در توالت فرنگی، زاویه روده را اصلاح کرده و دفع را فوق‌العاده راحت می‌کند.
- خشک کردن آرام: بعد از شستشو، محل را محکم با دستمال زبر پاک نکنید. از باد ملایم سشوار یا یک حوله نخی نرم برای خشک کردن استفاده کنید.